صفات باری ، کلام باری
صفات باري، كلام باري:
در باب امکان سخن گفتن خداوند1
ابوالقاسم فنايي
a.fanaei[at]gmail.com
دکتر عبدالکریم سروش، اندیشمند دینی بزرگ معاصر، اخیراً باب بحث درباره کلام خداوند را گشوده‌اند. نگارنده ضمن تشکر از ایشان و دیگر اندیشمندانی که در این بحث مشارکت کرده‌اند، بیشتر به منظور تحریر محل نزاع و روش نقد و ارزیابی نظریه‌های مطرح در این باب، نکاتی را مطرح می‌کند. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید. نوشتار حاضر در شش بخش سامان یافته است. بخش اول به ربط و نسبت «اخلاق باور»2 و مسأله کلام باری میپردازد و نشان می‌دهد که حسن و قبح رفتار آدمیان در باب پذیرش و رد عقاید، و به تبع آن سعادت و شقاوت دینی و اخروی آنان، در گرو چیست. بخش دوم به روش نقد نظریه دکتر سروش در باب کلام باری میپردازد و محل دقیق نزاع میان پیروان این نظریه و نظریه‌های رقیب را تعیین می‌کند. محل دقیق نزاع عبارت است از «امکان» یا «عدم امکان» سخن گفتن خداوند. بخش سوم به این پرسش کلیدی پاسخ می‌دهد که «آیا سخن گفتن خداوند ممکن است؟» این بخش نشان می‌دهد که پاسخ مثبت یا منفی به این پرسش در گرو تعریفی است که شخص از خداوند در ذهن خود دارد. بخش چهارم نشان می‌دهد که وفق تعریف رایج در میان فیلسوفان مسلمان از خداوند، سخن گفتن خداوند ناممکن است، اما بخش پنجم نشان می‌دهد که طبق تعریف رایج در میان عارفان مسلمان از خداوند، سخن گفتن خداوند ممکن است. بخش ششم به نتیجه‌گیری از مباحث مطرح‌شده در بخش‌های پیشین میپردازد و نشان می‌دهد که دیدگاه‌های دکتر سروش در باب کلام باری از تناقضی درونی رنج می‌برد.